28 Ιουλίου 1920: Μια ημερομηνία που έμεινε βαθιά χαραγμένη στην ελληνική ιστορία. Εκείνη την ημέρα υπογράφηκε η Συνθήκη των Σεβρών, μία από τις σημαντικότερες διεθνείς συμφωνίες του 20ού αιώνα, η οποία για την Ελλάδα αποτέλεσε την κορύφωση μιας μεγάλης διπλωματικής προσπάθειας, αλλά και την αρχή μιας περιόδου που λίγα χρόνια αργότερα θα οδηγούσε σε δραματικές εξελίξεις.
Η Συνθήκη υπογράφηκε στη γαλλική πόλη Σέβρ, μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι νικήτριες δυνάμεις της Αντάντ επιδίωκαν να αναδιαμορφώσουν τον χάρτη της περιοχής και να περιορίσουν την επιρροή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Για την Ελλάδα, η Συνθήκη θεωρήθηκε τότε ένας μεγάλος εθνικός θρίαμβος.
Η Ελλάδα του Ελευθερίου Βενιζέλου
Κεντρικό πρόσωπο των ελληνικών διαπραγματεύσεων ήταν ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος είχε καταφέρει να ενισχύσει σημαντικά τη θέση της Ελλάδας στο διεθνές επίπεδο.
Η ελληνική διπλωματία, μετά τη συμμετοχή της χώρας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων, διεκδίκησε την ενσωμάτωση περιοχών με έντονο ελληνικό πληθυσμό.
Με τη Συνθήκη των Σεβρών, η Ελλάδα κέρδιζε σημαντικά εδάφη και έφτανε πολύ κοντά στο όραμα της Μεγάλης Ιδέας, δηλαδή την επέκταση του ελληνικού κράτους σε περιοχές όπου ζούσαν ελληνικοί πληθυσμοί.
Τι προέβλεπε η Συνθήκη για την Ελλάδα
Μεταξύ άλλων, η Συνθήκη:
- Παραχωρούσε στην Ελλάδα τη διοίκηση της Σμύρνης και της γύρω περιοχής.
- Προέβλεπε τη δυνατότητα, μετά από δημοψήφισμα, να ενσωματωθεί η περιοχή οριστικά στην Ελλάδα.
- Αναγνώριζε την ελληνική κυριαρχία στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.
- Παραχωρούσε στην Ελλάδα την Ανατολική Θράκη μέχρι τη γραμμή της Τσατάλτζας, κοντά στην Κωνσταντινούπολη.
Η εικόνα εκείνη την εποχή ήταν πως η Ελλάδα είχε φτάσει σε μια ιστορική δικαίωση. Η χώρα είχε διπλασιαστεί εδαφικά μέσα σε λίγα χρόνια, μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και τις εξελίξεις του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το όνειρο όμως δεν κράτησε
Παρά τη μεγάλη διπλωματική επιτυχία, η Συνθήκη των Σεβρών δεν έμελλε να εφαρμοστεί πλήρως.
Οι εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα, η ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές του 1920, η επιστροφή του βασιλιά Κωνσταντίνου και η αλλαγή της διεθνούς στάσης απέναντι στην Ελλάδα δημιούργησαν νέα δεδομένα.
Παράλληλα, το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα υπό τον Μουσταφά Κεμάλ ενισχύθηκε και αρνήθηκε να αποδεχθεί τους όρους της Συνθήκης.
Η στρατιωτική σύγκρουση που ακολούθησε στη Μικρά Ασία είχε τραγική κατάληξη για τον ελληνισμό. Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 ανέτρεψε τα δεδομένα και οδήγησε στην υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης το 1923, η οποία αντικατέστησε τη Συνθήκη των Σεβρών.
Μια Συνθήκη που παραμένει αντικείμενο συζήτησης
Πάνω από έναν αιώνα μετά, η Συνθήκη των Σεβρών συνεχίζει να προκαλεί συζητήσεις και διαφορετικές ιστορικές προσεγγίσεις.
Για κάποιους αποτελεί το μεγαλύτερο διπλωματικό επίτευγμα της Ελλάδας, καθώς έφερε τη χώρα πιο κοντά από ποτέ στο όραμα της Μεγάλης Ιδέας.
Για άλλους αποτελεί ένα παράδειγμα των κινδύνων που δημιουργούνται όταν οι διεθνείς συμφωνίες δεν συνοδεύονται από τις απαραίτητες πολιτικές και στρατιωτικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή τους.
Σε κάθε περίπτωση, η 28η Ιουλίου 1920 παραμένει μία από τις σημαντικότερες ημερομηνίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Μια ημέρα που συμβολίζει τόσο τις μεγάλες ελπίδες του ελληνισμού όσο και τις δύσκολες δοκιμασίες που ακολούθησαν.
