Πριν περίπου 112 χρόνια στις πρώτες μέρες του Ιουνίου του 1914 ξεκινούσε η πρώτη συστηματική φάση αν και άτυπες επιθέσεις είχαν ήδη αρχίσει δεκαετίες πριν της γενοκτονίας εις βάρος των Ελλήνων προγόνων μας από οργανωμένες τουρκικές ομάδες υπό την κάλυψη της οθωμανικής κυβέρνησης. Η Σφαγή της Φώκαιας ή Massacre of Phocaea ήταν μια από τις πιο βίαιες επιθέσεις εκείνου του καλοκαιριού και αποτελεί καθαρό ιστορικό ντοκουμέντο για τη συστηματική καταδίωξη των Ελλήνων στις παραθαλάσσιες περιοχές της Μικράς Ασίας.
Η Φώκαια ήταν μια αρχαία ελληνική πόλη στα ανατολικά παράλια του Αιγαίου όπου το ελληνικό στοιχείο κατοικούσε αδιάλειπτα από τον 9ο αιώνα π.Χ. Με την έναρξη του 1914 τα ελληνικά χωριά γύρω από τη Μαινεμένη είχαν ήδη δεχθεί επιθέσεις από άτακτες ομάδες κυρίως τσέτες και βαζιβουζούκους με αποτέλεσμα κύματα προσφύγων να καταφεύγουν στη Φώκαια αναζητώντας ασφάλεια.
Στις 12 Ιουνίου 1914 ισχυρές ομάδες άτακτων επιτέθηκαν στην ίδια την πόλη από τρεις κατευθύνσεις με καλά οργανωμένο τρόπο. Τα όπλα δεν έπαιρναν διάκριση άνδρες γυναίκες και παιδιά πυροβολούνταν όπου βρισκόντουσαν ενώ καταγράφηκαν και πολλοί βιασμοί. Οι επιτιθέμενοι λεηλατούσαν πυρπόλησαν σπίτια και έσπρωξαν τον ελληνικό πληθυσμό στο χάος.
Σύμφωνα με διεθνείς πηγές αξιόπιστες πρεσβευτικές εκθέσεις μεταξύ άλλων από τις γερμανικές και αμερικανικές προξενικές αρχές εκτίμησαν ότι περίπου 50 έως και 100 Έλληνες σκοτώθηκαν άμεσα κατά την επίθεση ενώ περίπου 6.000 έως 6.200 Έλληνες εγκατέλειψαν την πόλη και τα χωριά γύρω της χάνοντας τα σπίτια και τις περιουσίες τους. Η συνολική πληθυσμιακή μείωση της περιοχής ήταν δραματική από περίπου 23.000 σε μόλις 4.000 κατοίκους μετά τα γεγονότα.
Καθοριστικό ρόλο στην καταγραφή της τραγωδίας έπαιξε ο Γάλλος αρχαιολόγος και μηχανικός Félix Sartiaux ο οποίος πραγματοποιούσε ανασκαφές στην Παλαιά Φώκαια με άδεια της γαλλικής κυβέρνησης. Είδε ιδίοις όμμασι τον τρόμο των κατοίκων κατέγραψε στα ημερολόγιά του τα γεγονότα και φωτογράφησε σκηνές που μένουν απόδειξη για το τι συνέβη.
Όπως περιγράφει ο ίδιος στις σημειώσεις του επικρατούσε τέτοιος πανικός που μια γυναίκα πνίγηκε στην ακτή όπου το νερό δεν ξεπερνούσε ούτε 60 εκατοστά. Οι επιτιθέμενοι ήταν συχνά απλοί χωρικοί από τα γύρω χωριά όχι ληστές ή επαγγελματίες και μας έλεγαν λάβαμε διαταγές και τις εκτελούμε. Σπίτια καίγονταν λεηλασίες και ειδεχθείς πράξεις εκδίκησης ήταν στην ημερήσια διάταξη. Το αποτέλεσμα ήταν ότι κανένας Έλληνας Οθωμανός υπήκοος δεν έμεινε στη Φώκαια.
Τα γεγονότα αυτά δεν ήταν μεμονωμένα ήταν μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου εθνοκάθαρσης που προετοιμαζόταν από την ηγεσία των Νεοτούρκων με σκοπό την τουρκοποίηση των παράλιων περιοχών της Μικράς Ασίας που περιλάμβανε διακρίσεις διωγμούς εκτοπισμούς και μαζικές δολοφονίες του ελληνικού πληθυσμού.
Ωστόσο η Φώκαια ήταν πρόωρη ειδοποίηση για όσα θα ακολουθούσαν στις επόμενες δεκαετίες κορυφώνοντας στην Μικρασιατική καταστροφή του 1922. Η τραγωδία αυτή αποτελεί όχι μόνο μια πληγή αλλά και μια ιστορική υπενθύμιση ότι η ιστορία γράφεται όχι μόνο από τους κρατούντες όπλο αλλά και από όσους δεν καταφέρνουν να προστατεύσουν την κοινότητά τους είτε μέσα από διπλωματία είτε μέσα από ενότητα.
Ένα ισχυρό μάθημα που πρέπει να κρατήσουμε ζωντανό είναι ότι η ενότητα η μνήμη και η αυτοδιάθεση είναι οι μόνες αξίες που μπορούν να διασφαλίσουν το μέλλον μιας κοινωνίας. 🇬🇷⚔️
