Τις τελευταίες ημέρες πληθαίνουν οι εκτιμήσεις για ένα νέο ενεργειακό σοκ με παγκόσμιες συνέπειες, ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης στο Ιράν. Ανάμεσα σε αυτές, ιδιαίτερο βάρος έχουν οι τοποθετήσεις του Βρετανού οικονομολόγου Νικ Μπάτλερ, ο οποίος δεν μιλά απλώς για μια προσωρινή αναταραχή, αλλά για μια κρίση με βαθύτερα και πιο δομικά χαρακτηριστικά.
Δεν είναι μια «συνηθισμένη» ενεργειακή κρίση
Σύμφωνα με τον Μπάτλερ, ακόμη κι αν υπάρξει άμεσα πολιτική αποκλιμάκωση ή συμφωνία μεταξύ των εμπλεκομένων πλευρών, αυτό δεν σημαίνει ότι θα λυθεί και το ενεργειακό πρόβλημα. Και εδώ βρίσκεται η ουσία: δεν πρόκειται για μια κρίση που προκλήθηκε από φόβο ή κερδοσκοπία, αλλά από πραγματικές καταστροφές σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Εγκαταστάσεις παραγωγής και διύλισης στον Περσικό Κόλπο έχουν υποστεί ζημιές, γεγονός που επηρεάζει άμεσα την παγκόσμια αγορά. Όταν διαταράσσεται ένας τόσο κομβικός ενεργειακός κόμβος, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται τοπικά — μεταφέρονται αλυσιδωτά σε όλο τον κόσμο.
Ορατός ο κίνδυνος ελλείψεων
Ήδη εκφράζονται ανησυχίες για πιθανές ελλείψεις σε καύσιμα, όπως ντίζελ και καύσιμα αεροσκαφών. Η παγκόσμια εξάρτηση από την περιοχή σημαίνει ότι ακόμη και χώρες που δεν προμηθεύονται άμεσα από εκεί, θα επηρεαστούν.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση στο Κατάρ, έναν από τους βασικούς εξαγωγείς φυσικού αερίου. Οι ζημιές στις εγκαταστάσεις του δεν αποκαθίστανται σε εβδομάδες ή μήνες — αλλά σε χρόνια. Αυτό δημιουργεί ένα κενό στην αγορά που δύσκολα θα καλυφθεί άμεσα.
Πότε θα φανεί το πρόβλημα στην Ευρώπη
Οι πρώτες πιέσεις καταγράφονται ήδη στην Ασία, όμως —όπως επισημαίνεται— οι αγορές είναι παγκόσμιες. Η Ευρώπη δεν θα μείνει ανεπηρέαστη.
Οι εκτιμήσεις συγκλίνουν ότι το «κύμα» της κρίσης θα φτάσει πιο έντονα προς τα τέλη Απριλίου με αρχές Μαΐου. Το ερώτημα είναι απλό αλλά κρίσιμο: είμαστε προετοιμασμένοι;
Απαιτούνται άμεσες αποφάσεις
Ο Μπάτλερ προτείνει ξεκάθαρα μέτρα: αύξηση της εγχώριας παραγωγής ενέργειας όπου αυτό είναι δυνατό, αλλά και προετοιμασία για διαχείριση ελλείψεων.
Και εδώ τίθεται ένα ακόμη πιο δύσκολο ζήτημα:
Ποιοι τομείς θα πρέπει να προστατευτούν κατά προτεραιότητα;
Η διατροφική αλυσίδα, τα νοσοκομεία, τα σχολεία — όλοι αυτοί οι τομείς δεν μπορούν να αφεθούν στις διακυμάνσεις της αγοράς. Σε περιόδους κρίσης, η «αόρατη χείρα» δεν αρκεί. Χρειάζεται σχέδιο, ιεράρχηση και πολιτική βούληση.
Προβληματισμοί και ερωτήματα
- Μπορεί μια πολιτική συμφωνία να αντιστρέψει ζημιές που ήδη έχουν γίνει;
- Πόσο εξαρτημένη είναι τελικά η Ευρώπη από εξωτερικές ενεργειακές πηγές;
- Υπάρχει εναλλακτικό σχέδιο ή απλώς ελπίζουμε ότι η κρίση θα περάσει;
- Και κυρίως: ποιος θα πληρώσει το κόστος αυτής της κατάστασης;
Η ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι ένα θεωρητικό ζήτημα. Είναι κάτι που επηρεάζει την καθημερινότητα όλων μας — από την τιμή στο ράφι μέχρι τη λειτουργία βασικών υπηρεσιών.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι επόμενοι μήνες θα είναι κρίσιμοι. Και ίσως αποδειχθεί, για ακόμη μια φορά, ότι η πρόληψη είναι πολύ πιο σημαντική από τη διαχείριση μιας κρίσης που ήδη έχει ξεφύγει.
